فلسفه روزه

 0
 897

دکتر مریم علی نژاد نامقی

 

مهم‏ترین اثر روزه بعد تربیتی آن است. روزه روح آدمی را لطیف و ارادۀ انسان را «قوی» و غرايز او را «تعدیل» می‏کند.

از مرتاضان، که به تمرين هاي مخصوص تطهیر روح می‏پردازندگرفته تا صوفیان، که چله ‏نشینند و امساک از اصول آن ها استو عارفان که می‏گویند: «اندرون از طعام خالی‏دار تا در او نور معرفت بینی»، همگی نقش محوری روزه در خودسازی و تهذیب نفس را باور دارند، زیرا روزه، تمرین مقاومت و آمادگی روحی در خودسازی است.

 

اخلاق و تهذیب نفس بر دو پایه استوار است:

الف) تخلیه؛ یعنی پاکسازی و تصفیۀ روح از عادات ناپسند و آلودگی‏های مادی که مقدمۀ آن شناخت صفات پسندیده و ناپسند است.

ب) تحلیه؛ یعنی آراستن نفس به صفات پسندیده و مطلوب انسانی، مانند تقوا که از حکمت‏های روزه است. 

روزه بستر مناسبی را برای بالا بردن تقوا فراهم می‏سازد. افرادی که سالیانه، یک دورۀ یک ماهه را برای مبارزه با خواسته های درونی می‏گذرانند، از آمادگی رزمی و دفاعی بیشتری برخوردارند. پیامبر اکرم(ص) شکم‏چرانی و شهوت جنسی را از جمله سه امری برشمرد که پس از خود، برای امتش بیمناک بود.

روزه دار باید در حال روزه با وجود گرسنگی و تشنگی از غذا و آبو بعضی لذات هم چشم بپوشد و عملاً ثابت کند که همچون حیوان، در بند اصطبل و علف نیست. او می‏تواند کنترل امور نفس سرکش را به دست بگیرد و با تمرین‏های پیگیر و خستگی‏ناپذیر از وسوسه‏های دشوار شکم و شهوت بگذرد و بر هوس‏ها و شهوات خود مسلط گردد.

در حقیقت بزرگ ترین فلسفۀ روزه همین اثر تربیتی و معنوی آن است. انسانی که انواع غذاها و نوشابه‏ها را در اختیار دارد و هر لحظه که تشنه و گرسنه شد، به سراغ آن می‏رود، مانند درختانی است که در پناه دیوارهای باغ بر لب نهرها می‏رویند. این درختان نازپرورده، بسیار ضعيف و کم‏دوامند. اگر چند روزی آب از پای آن ها قطع شود، پژمرده شده و خشک می‏شوند، اما درختانی که در لابه‏لای صخره‏ها در دل کوه‏ها و بیابان‏ها می‏رویند و در همانهنگام رشد، همواره با طوفان‏های سخت، آفتاب سوزان، سرمای زمستان و انواع محرومیت‏ها دست و پنجه نرم می‏کنند، بسیار محکم و بادوام هستند.

 

روزه، آدمی را از عالم حیوانات جدا مي كند و به جهان فرشتگان می‏برد.

در ماه رمضان انسان روزه‏ دار بسیار آسان تر روحیۀ تقوا را در خود زنده می‏کند چرا که گرسنگی و تشنگی و دیگر محدودیت‏های روزه، شعله‏های سرکش غرایز حیوانی و هوس‏ها را تا حد چشمگیری خاموش می‏سازد و حتی اگر موقت هم باشد گریبان عقل و جان را از چنگال شهوت رها می‏سازد و برای روزه‏دار زمینۀ آمادگی برای تمرین تقوا و پرهیزگاری فراهم می‏شود و با مراقبت و تمرین پیاپی در یک ماه نیروی بازدارنده از گناه در او به وجود می‏آید و خصلت خودداری در او ریشه می‏گیرد و رشد می‏کند و او با گذراندن این برنامۀ یک ماهه توفیق می‏یابد که پس ازاين مدت نیز پرهیزگار باقی بماند. بدین ترتیب روزه‏دار باید در حال روزه با وجود گرسنگی و تشنگی از غذا و آبو بعضی لذات هم چشم بپوشد و عملاً ثابت کند که همچون حیوان، در بند اصطبل و علف نیست. او می‏تواند کنترل امور نفس سرکش را به دست بگیرد و با تمرین‏های پیگیر و خستگی‏ناپذیر از وسوسه‏های دشوار شکم و شهوت بگذرد و بر هوس‏ها و شهوات خود مسلط گردد.


نقش روزه در تقویت اراده

انسان با روزه‏داری که امساک در خوردن و آشامیدن و خودداری از برخی چیزهای دیگر است، در واقع با خواهش‏های خویش می‏جنگد و در برابر غرایز خود مقاومت می‏کند. تمرین این عمل، اراده و تصمیم را در انسان نیرومند می‏سازد و جان را از قید حکومت و سلطۀ هوس‏ها و خواهش‏ها می‏رهاند. پیشوایان اسلام فرموده‏اند: «افضل الناس من جاهد هواه و اقوی الناس من غلب هواه؛ بهترین مردم کسی است که با هوای نفس مبارزه کند و نیرومندترین آنان کسی است که بر آن پیروز شود». پس روزه‏داران بهترین مردمند چرا که با خواسته‏های نفسانی مبارزه می‏کنند و اگر با مراقبت و کوشش از روزۀ خویش بتوانند بر نفس خود مسلط شوند، از نیرومندترین مردم نیز خواهند بود.

شخص روزه‏دار، در درجۀ اول با مقاومت در برابر نیرومندترین خواسته‏های طبیعی و غریزی از خوردن و آشامیدن و غیره، ارادۀ خود را محکم و تقویت می‏نماید و مهم‏ترین عادت‏ها را ترک و بر شهوات نفس خويش نيز حکومت می‏کند. روزه روح و باطن انسان را از خواهش‏های ناشایستپاک می‏گرداند و صیقل می‏دهد و صفای باطن می‏آورد، زیرا وقتی شکم انسان از غذاها خالی شد، پرهیزگاری، امانت‏داری، صداقت و خلاصه انسانیت او تقویت مي شود و نور ایمان در قلب او تجلی می‏کند.

حضرت عیسی بن‏ مریم(ع) فرمود:

«یا معشر الحواریین جوعوا بطونکم لعل قلوبکم تری ربکم؛ سفینة النجات، ج 1، ص 180»

«ای حواریون خالی نگه دارید شکم‏های خود را شاید پروردگار خود را از راه دل ببینید».

 

روزه و صبر

صبر از خصلت هايي است که در اخلاق اسلام بر آن بسیار تأکید شده است. انسان مسلمان در زندگی فردی و اجتماعی خویش در راه هدف‏هایی مبارزه می‏کند و با مشکلاتی نیز روبه‏رو است. بدون خصلت صبر، پیروزی بر مشکلات و رسیدن به هدف‏ها آسان نیست. صبر و مقاومت بر نیروی پایداری انسان می‏افزاید و اراده را توانا می‏سازد. هیچ جامعه‏ای در صورت تحمل نكردن ناگواری‏ها ، بر مشکلات مختلف و بر دشمنان خویش پیروز نمي شود. با صبر و مقاومت است که می‏توان به پیکار ستمگران رفت و دست استعمارگران را کوتاه نمود و روزه،  به ویژه در روزهای گرم و طولانی تابستان که فشار تشنگی طاقت‏فرسا می‏شود، به طور چشمگیری به انسان صبر و مقاومت می‏بخشد و تحمل رنج و سختی را بر آدمی آسان می‏سازد.


روزه و قناعت

اسلام برخلاف مکاتب مادی شرق و غرب، دنیا و نعمت‏های مادی آن را وسیله‏ای برای تکامل معنوی و رسیدن به سعادت جاوید می‏داند و به همین دلیل فرهنگ اسلام فرهنگ لذت‏جویی و مصرف نیست، بلکه فرهنگ قناعت و ایثار است. در روش‏های مادی تن آدمی و خور و خواب آن اصالت دارد و حرص و آز برای برخورداری بیشتر گریبان گیر افراد است و در اسلام اصالت با معنویت انسان است و قناعت و ایثار و فداکاری از راه های وصول به مراتب بلند انسانیت محسوب می‏شود.

روزه، فریضه‏ای است که مسلمانان را از غرقه شدن در مادی‏گرایی و حرص و آز برای لذت‏های مادی و مسابقه برای مصرف و تن‏پروری می‏رهاند و به او می‏آموزد که به فکر دیگران باشد و بر خواهش‏های جسمانی خویش مسلط گردد و به مصرف به مقدار نیاز قناعت ورزد و از اسراف و تبذیر بپرهیزد. روزه به مسلمانان می‏آموزد که با کم هم می‏توان زیست و حرص و طمع فقط غرق شدن در مادیات و انحراف از معنویات است و برای زیستن لازم نیست که با همۀ وجود به تن و لذت‏های آن پرداخت.

روزه ، فریضه‏ای است که مسلمانان را از غرقه شدن در مادی‏گرایی و حرص و آز برای لذت‏های مادی و مسابقه برای مصرف و تن‏پروری می‏رهاند و به او می‏آموزد که به فکر دیگران باشد و بر خواهش‏های جسمانی خویش مسلط گردد و به مصرف به مقدار نیاز قناعت ورزد و از اسراف و تبذیر بپرهیزد. روزه به مسلمانان می‏آموزد که با کم هم می‏توان زیست و حرص و طمع فقط غرق شدن در مادیات و انحراف از معنویات است و برای زیستن لازم نیست که با همه وجود به تن و لذت‏های آن پرداخت.

 

آثار بهداشتی و درمانی روزه

روزه، افزون بر فوايد تربیتی و اجتماعی فوايد بهداشتی نیز دارد. روزه تمام دستگاه‏های بدن را از خستگی دائمي رها می‏سازد، عمر را طولانی می‏کند، به جسم نشاط تازه‏ای می‏بخشد و آدمی را از کسالت و سستی در می‏آورد، از بیماری و دردها آزاد می‏سازد و چاقی زیاد را از بین می‏برد.

روزه سبب می‏شود که ذخایر مخصوص گلیکوژن یا چربی بدن از نقاط مختلف برداشته شوند و به مصرف سوخت و ساز داخلی برسند و مسلم است که بدن در حال روزه ابتدا چربی‏های زیر جلدی را به مصرف مي-رساند و به تدریج نوبت به چربی‏های احشا می‏رسد.

دکتر «الکسیس کارل» در کتاب «انسان، موجود ناشناخته» می‏نویسد: «با روزه‏داری، قند خون در کبد می‏ریزد و چربی‏هایی که در زیر پوست ذخیره شده‏اند و پروتئین‏های عضلات و غدد و سلول‏های کبدی آزاد می‏شوند و به مصرف تغذیه می‏رسند».

 

www. Hawzeh.net

اشتراک :
دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید
امتیاز: