آیوریوگا

 15 مرداد 1398   16:59
 0
 992
اشتراک :

گردآورنده: احسان رضایی

در شماره های پیش، اصول اولیۀ آیورودا و تقسیم بندی انرژی های کیهانی تشریح شد و گفته شد که چرخه حیات به واسطه این گونه ها به وجود آمده است. در این شماره خواهیم گفت چطور انواع تمرینات یوگا از جمله آساناها، تمرین های تنفسی، مراقبه و ... را با توجه به تقسیم بندی و حالات درونی جای خود انجام دهیم تا بهترین نتیجه را از آنها بگیریم.

آسانا:

حرکات و آساناهای یوگا طیف گسترده‌ای از وضعیت‌ها و حالات بدنی را شامل می‌شوند. علاوه بر خود وضعیت یا آسانا، نحوۀ رفتن به حرکت، مدت زمان ماندن در آن حالت و همین‌طور نوع تنفس هنگام حرکت در تأثیر تمرین دخیل هستند. از آنجا که معمولاً بدن افراد در ابتدای تمرینات بیشتر تاماس است، استفاده از فنونی که بتواند حرکت (آگاهانه) را در زمان تمرین ایجاد کند، مفید خواهد بود.
وینیاساهای آشتانگایوگا که در آن ها حرکات یوگا پشت سر هم انجام می‌شود، همین‌طور تمرینات فشرده در سبک آیينگار و تمرینات سیکلیک یوگا و حتی تمرین سلام برخورشید به تنهایی می‌توانند تاماس را از بدن دور کنند. نکتۀ اساسی هنگام انجام دادن حرکات پیشرفته و متناوب یوگا این است که در حین تمرین باید فرصتی برای چرخش آگاهی و افزایش هوشیاری نسبت به بدن در نظر گرفته شود. در غیراین‌صورت تمرینات یوگا در حد یک ورزش معمولی خواهد بود. برای افزایش ساتوا که هدف یوگاست، پس از به حرکت در آوردن بدن (راجاس) باید هوشیاری و آگاهی را افزایش دهیم تا ذهن و بدن با هم هماهنگ شود و ساتوا در وجودمان رشد کند. تمرینات پاوان‌ موکت آسانای سیستم یوگای بیهار نمونۀ ظریفی از این دست است.
به‌عنوان یک برنامۀ پیشنهادی اگر در صبح زود تمرینات انجام می‌شود، ابتدا بدن را با نرمش و کشش‌های ملایم گرم مي كنيم و سپس چند سیکل از قبیل سلام بر خورشید و سیکل‌های جنگجو را انجام می‌دهیم. انجام دادن سیکل‌های ایستاده و قدرتی می‌تواند به خوبی بدن را از رخوت (تاماس) خارج سازد. اگر تمرینات در غروب و شب ‌هنگام مخصوصاً بعد از یک روز پرفعالیت (که بدن را به حالت راجاس برده) انجام می‌شوند، بهتر است با گردش آگاهی شروع کنیم تا بدن آرام شود. بعد می‌توانیم با سیکل‌های ملایم نشسته و خوابیده ادامه دهيم و در پایان تمرینات ایستاده را انجام دهیم. البته توجه به حالات بدنی و گونای حاکم بر ذهن و بدن اهمیت زیادی دارد. توجه داشته باشید در کلاس آموزشی بايد گونای غالب بر شاگردان را در نظر گرفت و حرکات را نسبت به آن برنامه‌ریزی کرد.
فرض کنید اگر شبی خواب ناآرامی داشته باشیم و استراحت کافی نکرده‌ باشیم، ذهن و بدن خسته از فعالیت زیاد و عدم استراحت (راجاس) خواهد بود. به این ترتیب برنامۀ روزانه یوگای ما می‌تواند تغییر کند و به یوگای ملایم‌تری که رهایی و استراحت ذهنی و بدنی بیشتری را به همراه دارد، تغییر کند.
همان‌طور که مشاهده کردید، تمرینات یوگای روزانه می‌تواند به سادگی با تغییر گونای بدنی و ذهنی ما تغییر کند. شاید این سوال برايتان پیش بیاید که سادانای (برنامۀ تمرینی) معلمان بزرگ یوگا معمولاً برای یک دورۀ زمانی ثابت است. همین‌طور برنامه‌های تمرینی در آشرام تغییر نمی‌کند، پس چطور ما می‌توانیم برنامۀ تمرین را هر روز تغییر دهیم؟ در پاسخ باید به این نکته اشاره کرد که شرایط زندگی امروز به کلی متغیر است و قابل مقایسه با زندگی ساتویک و یوگیانۀ یک شاگرد جدی یوگا نیست. شرایط یک شاگرد در آشرام تقریباً ثابت است. ورودی‌های او کنترل شده و زیر نظر معلم است. برنامۀ تمرینی او هم می‌تواند به همین نسبت ثابت باشد. ولی در شرایط معمول زندگی، هر روز از استراحت و فعالیت گرفته تا غذایی که می‌خوریم متفاوت با روز قبل است. حتی اگر تمام شرایط را کنترل کنیم، باز هم اتفاقات غیر مترقبه و گاهی بحران‌های مالی، عاطفی، شغلی و ...در کنترل ما نیست. به همین دلیل باید بتوانیم برنامۀ تمرین خود را پویا و زنده نگه‌داریم.

پرانایاما

تمرینات تنفسی به سبب تأثیرگذاری روی بدن و ذهن اهمیت ویژه‌ای دارند. از دید علوم ودایی، انسان دارای پنج کالبد یا لایۀ حیات است. بدن پرانیک (انرژیایی) دومین لایۀ حیاتی و بین بدن‌ غذایی(فیزیکی) و ذهنی است. کنترل و گسترش صحیح پرانا تأثیرات مثبت و قاطعی بر سلامتی و قدرت بدن فیزیکی و متعادل شدن و آرام گرفتن ذهن دارد. پرانا جان‌مایۀ حیات و زندگی است. برای به کارگیری و گسترش درست و دقیق پرانا در سیستم حیاتی، یوگی‌ها تکنیک‌های تنفسی دقیقی را به وجود آورده اند و گسترش داده اند که آن‌را پرانایاما می‌نامند. تنفس و گوناهای سه‌گانه را حداقل از سه جنبه می‌توان بررسی کرد.
1. ریتم و آهنگ تنفس: نوع نفس کشیدن ما می‌تواند گونای حاکم بر ذهن و بدن را مشخص کند. می‌توانیم تنفس‌های آرام و با فاصلۀ هنگام خواب (تاماس) را با تنفس‌های سریع و کوتاه زمان فعالیت (راجاس) مقایسه کنیم. احساسات تاماسیک مثل غم یا حسرت روی ریتم تنفس تأثیر می‌گذارد و آن را کند می‌کند. به همین ترتیب احساسات راجاسیک مثل هیجان‌ یا خشم، تنفس را تند و سریع‌تر می‌کند. به این ترتیب با انتخاب نوع تنفس یوگایی حالات ذهنی مختلف را می‌توان تغییر داد. براي مثال برای افرادی که دچار استرس هستند، تنفس‌های شکمی یا کامل با ریتمی آرام و یکنواخت پیشنهاد می‌شود.
2. دم و بازدم: تنفس معمول ما دو مرحلۀ کاملاً مشخص دارد. دم و بازدم که خیلی ساده می‌توانیم دم را با راجاس و بازدم را با تاماس در ارتباط بدانیم. زمانی که خیلی خواب‌آلود هستیم، با دم‌های عمیق و سریع، هوشیارتر می‌شویم. آه کشیدن كه در بازدم اتفاق می‌افتد معمولاً در پی احساسات تاماسیکی مثل حسرت است. توجه به این نکته در تغییر طول تنفس و تعیین چند ثانیه دم و چند ثانیه بازدم تکنیک‌های پرانایاما اهمیت دارد.
3. نوع پرانایاما: تئوری سه گونا در انتخاب نوع تمرین تنفسی نقش مهمی ایفا می‌کند. تنفس‌هایی با ریتم کند و ایجاد صدایی آرام مثل اوجایی می‌تواند ذهن هیجان زده (راجاس) را به‌سرعت آرام کند. در مقابل تنفسی مثل سوریا بهدا پرانایام  با ایجاد گرما و تحریک نادی پینگالا می‌تواند ذهن تاماس را از حالت رخوت‌زده خارج کند.

مراقبه:

انجام تمرینات مراقبه مخصوصاً در دنیای امروز یک ضرورت انکار ناپذیر است. با این‌حال انتخاب نوع مراقبه اهمیت زیادی دارد. فرض کنید فردی با ذهن رخوت‌زده و کند تاماسیک، مراقبه‌ای انجام دهد که روش آن تمرکز روی یک موضوع باشد، سرعت کند ذهن تاماسیک او اجازۀ چنگ زدن آگاهی به موضوعی مشخص را نمی‌دهد و به این ترتیب موفق نخواهد بود. به همین ترتیب فردی با ذهن بسیار هیجان زده و متحرک راجاسیک به علت سرعت بالای ذهن نمی‌تواند روی موضوعی مشخص ثابت بماند. این یکی از دلایلی است که تکنیک‌های مراقبه روی افراد تأثیرات متفاوتی می‌گذارد.
انجام دادن تمریناتی مانند مراقبه‌های پویا که در آن بدن و حرکات بدنی یا تنفس نیز جزيی از تمرین مراقبه هستند، می‌توانند به ذهن تاماسیک یا راجاسیک کمک کنند. یکی از شیوه‌های شبیه مراقبه، برای این قبیل افراد نوشتن افکار و احساسات است. نوشتن می‌تواند به ذهن تاماس در بیرون آوردن افکاری که در رکود هستند یا احساساتی که برای خود فرد هم قابل شناسایی نیستند، کمک کند و از آنجا که سرعت نوشتن خیلی کمتر از سرعت فکر کردن است، ذهن راجاسیک با نوشتن آرام می‌شود. یکی دیگر از شیوه‌های تمرین روی ذهن تاماس و راجاس تمرین مدیتیشن در حین پیاده‌روی است. به خصوص اگر زمان پیاده‌روی روی تنفس یا حواس پنج‌گانه توجه بیشتری داشته باشیم. خواندن اذکار با صدای بلند از دیگر تمریناتی است که روی ذهن‌های غیر ساتویک تأثیر مي گذارد و می‌تواند موجب پراتی‌هارا شود. البته انتخاب ذکر مناسب اهمیت زیادی دارد و بايد توسط فرد متخصص انجام شود.
توجه کنید تکنیک‌های اصیل مراقبه مثل بیجامانترا، معمولاً برای افرادی مناسب است که ذهن‌ آن ها بیش از حد رخوت‌زده یا شهوت‌زده نیست، ذهنی که از آرامش، سبکی و روشنی ساتوا برخوردار است. بیشتر معلمان مراقبه راجع به گسترش آن در زندگی صحبت می‌کنند. منظور از انجام دادن مراقبه در زندگی، قدم زدن، چای نوشیدن، صحبت کردن، غذا خوردن و ... به‌صورت آگاهانه یا همان وارد کردن آگاهی در زندگی است. آگاهی مهم ترین ویژگی ساتواست و مراقبه به معنای کاربردی آن گسترش ساتوا در زندگی است.
در شمارۀ بعدی به کاربرد تئوری پنج عنصر بنیادین در تمرینات یوگا خواهیم پرداخت.

دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید
امتیاز: