تنفس شکمی به کمک پرانایاما

 04 دی 1398   11:00
 0
 1119
اشتراک :

پرانا و پرانایاما

تنفس شکمی به کمک پرانایاما

مفسر بزرگ، پاتانجلی، یوگا را به هشت بخش اصلی تقسیم کرده است: یاما، نیاما، آسانا، پرانایاما، پراتی آهارا، دهارانا، دهیانا و سامادهی. همان‌طور که می‌بینیم پرانایاما چهارمین شاخه از آشتانگایوگاست.


پرانا نیروی حیاتی است که جان را به جسم وصل می‌کند. پرانا روح تنفس و مرز میان جهان مادی و عوالم روحی است. پرانا اکسیژن یا هوا نیست، بلکه نیرویی است در حرکت دائم همانند ارتعاش. پرانا انرژی حیاتی است که رابطۀ نزدیکی با هوایی که تنفس می‌کنیم دارد ولی پرانا هوا نیست عنصری است بسیار لطیف که می‌توان آن را به‌عنوان انرژی موجود در تمام ذرات تعریف کرد. پرانا، جمع انرژی‌های آشکار در جهان خلقت، همچنین منشأ تمام نیروهای آشکار و نهان موجود در انسان‌ها و طبیعت پیرامون است. کل نیروهای ذهنی و فیزیکی، جلوه‌های ظهور پرانا هستند. پرانا جوهرۀ تنفس است و در حقیقت تنفس همراه با آگاهی است. زمانی‌که به اکسیژن‌رسانی توجه و آگاهی نشان دهیم پرانایاما اتفاق می‌افتد. پرانایاما از بُعد انرژتیکی زمانی است که انرژی حیاتی از طریق تمرینات تنفسی در فرد جاری می‌شود. اگر شخص بتواند تنفس ظاهری خود را توسعه دهد، به سادگی می‌تواند نیروی حیاتی درونی (پرانا) را تحت کنترل خود درآورد.
پرانا حتی در خلأ، زیر زمین و در آب هم وجود دارد. پرانا یک چیز شیمیایی نیست و در طبیعت به صورت الکتریکی وجود دارد. بدن انسان محل ذخیرۀ پراناست. سیستم گردش خون به‌عنوان یک انتقال دهنده عمل کرده و پرانا را از هستی به کالبد ما منتقل می‌کند.


پراناياما مخفف دو واژۀ «پرانا» و «آياما» است. پرانا طبق نگرش‌هاي يوگا مايۀ حيات و فعاليت موجودات است. اين نيروي عالي كارگزار حيات موجودات و انسان، امكان عمل حواس و قدرت اجراي اعمال اندام و نيروي تفكر را فراهم مي‌سازد. آياما نيز به معناي توسعه و گسترش است. پراناياما يعني دم گستري يا توسعۀ انرژي و نيروي حيات. به پراناياما نبايد به‌عنوان يك سري تمرينات تنفسي كه باعث افزايش ورود اكسيژن به بدن مي‌شود توجه كرد، گرچه وارد شدن اكسيژن به بدن يكي ازجنبه‌هاي بسيار سودمند اين تمرينات است.

سوامی شیواناندا در رابطه با علم پرانایاما می‌گوید: «بین تنفس و کنترل روی پرانا و یا نیروی حیاتی، پیوند ناگسستنی وجود دارد.» پرانا در بُعد جسمی به صورت حرکت و فعالیت نمایان می‌شود و در بُعد دیگر به صورت تفکر ظاهر می‌شود. پرانایاما وسیله‌ای‌ است که گویی سعی دارد عالم کبیر را درون عالم صغیر مشاهده کند و با به دست آوردن نیروهای هستی در تعالی بخشیدن خود بکوشد. حکیم بزرگ پاتانجلی هم در مورد اهمیت پرانایاما می‌گوید: «آسانا و پرانایاما سرچشمۀ تمام نیروهای ماورایی است.»

هدف از آموزش پرانایاما بهره بردن از این اصل یوگا برای تنظیم و توازن جسم و ذهن همراه با ریلکس کردن و به‌کارگیری تنفس صحیح و تمرینات تنفسی کاربردی در راستای شارژ مجدد بدن و جلوگیری از نشت انرژی در بدن و نیز بازسازی تن و روان است. این گونه است که پرتوجو خود را از تأثیرات منفی ناهنجاری‌های عصر حاضر مصون می‌دارد.
عالی‌ترین و بالاترین جلوۀ پرانا در آدمی اندیشه است. به هر کجا که بیندیشید پرانا در آنجا جریان می‌یابد این یک قانون است. اندیشه‌های منفی مسموم کننده هستند و شما را ضعیف می‌کنند و تنش به همراه دارند و پرانا را این‌گونه از بین می‌برند.  شخصی که یوگا انجام می‌دهد باید به آرامی دم و بازدم انجام دهد و همچنین به آرامی نفسش را حبس کند. هنگامی‌که حجم زیادی پرانا درون خود ذخیره دارید، همانند یک گل سرخ زیبا و شاداب دیگران جذب شما می‌شوند چراکه تمرینات تنفسی از پیری زودرس و مرده شدن انرژی جلوگیری می‌کند و به بدنی قدرتمند دست خواهید یافت.

پرتوجو در حالی‌که با تمرین آسانا به بازسازی و احیای خود می‌پردازد، می‌بایست طبق تعالیم مربی مجرب به تمرینات تنفسی نیز بپردازد و احساسش را تحت کنترل بگیرد و از رژیم متعادل و مغذی پیروی کند. هیچ محدودیت سنی برای تمرینات پرانایاما وجود ندارد و همگان در راستای انجام آساناها می‌توانند به این شاخه از یوگا نیز بپردازند.

پرتوجو باید از هدررفتن پرانا در بدن بپرهیزد. وقتی انسان با انجام یک سری اعمال مقادیر زیادی انرژی ذخیره شده در بدن را در یک لحظۀ بسیار کوتاه از دست می‌دهد همانند این است که فلش دوربین را پس از هر بار شارژ تخلیه کنید. در بدن انسان این شارژ با استراحت طبیعی و یا انجام پرانایاما اتفاق می‌افتد. افراد معمولی اطلاعی از پرانایاما ندارند و با استراحت و تغذیۀ صحیح مقدار کمی پرانا جذب می‌کنند که بسیار کم است و نمی‌تواند احیا کنندۀ کاملی باشد، ولی یک پرتوجو از طریق پرانایاما می‌آموزد که چگونه پرانا را به طور کامل جذب کند و یا از هدر رفتن آن بپرهیزد و این‌گونه می‌تواند از انرژی و شادابی فراوانی برخوردار گردد و جانی تازه یابد و در سیستم اعصاب و روان خود تعادل و هارمونی ایجاد کند.

طی سالیان دراز تنفس ما به شکل اشتباه انجام می‌شده است، درواقع به جای آنکه دردم شکم برجسته شود، به داخل فرو می‌رفته و دم سطحی صورت می‌گرفته و در بازدم به جای آنکه شکم به داخل فرو رود برجسته می‌شده است.


 پرانایاما


این تنفس اشتباه منجر به بروز بسیاری از بیماری‌های جسمی و روانی، پیری زودرس و فرسودگی تن می‌شود. تنفس عمیق سبب حرکت دیافراگم می‌شود و این حرکت منجر به ماساژ معده، رودۀ کوچک، کبد و قلب می‌گردد.


تنفس صحیح تنفس شکمی است و تنفس معکوس تنفس مضر است. تنفس شکمی تنفسی است که در آن با دم شکم به بیرون و با بازدم به داخل بر می‌گردد. تنفس معکوس عکس این حالت است. در هنگام ترس، تنفس به صورت طبیعی حبس شده و شکم به داخل می‌رود. این امر به مرور زمان به تنفس معکوس منجر شده و در تنفس اختلال ایجاد می‌کند. در ابتدای تمرینات تنفسی باید یاد گرفت الگوهای تنفسی اصلاح شود. تمام وجود یک انسان به ریتم تنفس او برمی‌گردد. برای تغییر ابتدا باید الگوهای تنفسی فرد شناخته شود.  
مهمترین، واضح‌ترین و عمیق‌ترین راه جذب پرانا تنفس است. وقتی کیفیت پرانا افزایش یابد وضعیت‌های حقیقی و آساناها به خودی خود در بدن نیرو گرفته و به شکل مطلوب خود آن‌گونه که باید می‌شوند.


در نتیجه ما از تمرینات پرانایاما استفاده می‌کنیم تا درک و آگاهی آنقدر ظریف شود که توانایی ادراک انرژی‌های ظریف را کسب کنیم. بالا بردن گنجایش ریه‌ها با باز شدن قفسۀ سینه جهت تمرینات تنفسی بسیار مهم است.
در یوگا بر ریتم تنفس کنترل داریم به طور مثال هنگامی‌که عصبی هستیم و تندتند نفس می‌کشیم، اگر تنفس را آرام کنیم عصبانیت نیز برطرف می‌شود. یک سوم حجم ریه در افراد عادی دست نخورده است چرا که تنفس صحیح صورت نگرفته و ریه به‌طور کامل پرانا را جذب نکرده است.
یک یوگی با تمرینات تنفسی نه تنها پرانا دریافت می‌کند، بلکه طول موج انرژی‌هایش هم تغییر می‌یابد.
با تحلیل تنفس شما درمی‌یابید که معمولاً یکی از سوراخ‌های بینی برای مدتی باز است و تنفس تنها از آن جریان دارد. کمی بعد این سوراخ بسته می‌شود و به تناوب سوراخ دیگر باز می‌گردد ولی این جریان برای چند ثانیه از هر دو سوراخ بینی فعال است.


پرانایاما به شما کمک می‌کند تا آگاهی جامع و علمی از تغییر این تناوب پیدا کنید. چرا که این ریتم به تمام جریانات فیزیکی بدن شما مرتبط است. چه چیزی نقطۀ بارز هر جریان تنفسی است و چرا عوض می‌شود؟ جواب این سؤال را تنها از طریق انجام دادن پرانایاما به صورت عملی و ملموس تحت نظر مربی مجرب خواهید یافت. تنفس باید به گونه‌ای باشد که تک تک اعضای بدن حتی انگشتان آن را لمس کنند و شما باید بتوانید تازگی و زندگی را با دم به همۀ نقاط بدن فرستاده و با بازدم انرژی‌های مرده را خارج کنید.
هنگام انجام تمرین پرانا به منظور جذب بیشتر آن در بدن، و برای دریافت نیروی شفابخشی آن، در هنگام حبس هوا در شش‌ها، با تصوری روشن و محکم، فکر کنید که همۀ بدن‌تان، از سر تا پا پر از نیروی پرانا شده است. فکرتان را در همۀ بدن گردش داده و از سر تا پا، هر عصب و هر سلول را با چشم فکر بررسی و تصور کنید که آن‌ها پر از نیروی پرانا شده‌اند و هیچ سلولی در بدن یافت نمی‌شود که خالی از پرانا باشد.


با این روش دریافت پرانا، به زودی نشاط و سلامتی را در خود احساس خواهید کرد. البته افزایش زمان این تمرین باید بر اساس میزان پیشرفت فرد تمرین کننده باشد.

از دست ندهید! باشگاه دانش یوگا به تازگی امکان شرکت در کلاس آموزش پرانایاما به صورت آنلاین را فراهم نموده است.

لیلا زراعتی فرد، باشگاه ققنوس شیراز

دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید
امتیاز: